HIZ VE VİCDAN

Bugün bilgiye ulaşmak bir saniyelik bir işlem, ancak bu hıza erişmek bizi daha bilge yapmıyor. Aksine, bilginin büyük bir gürültüye dönüştüğü bu çağda, ruhumuzu ve vicdanımızı bu gürültünün içinde kaybediyoruz. Hannah Arendt, Nazi suçlusu Eichmann’ın yargılanma sürecini izlerken o sarsıcı tespiti yapmıştı: "Kötülüğün sıradanlığı." Arendt’e göre korkunç olan, büyük yıkımların altında her zaman canavarların değil, sadece düşünmeyen, sorgulamayan ve kendisine verilen komutları uygulayan sıradan insanların olmasıydı.

Günümüzde bu sıradanlık, Susan Sontag’ın işaret ettiği "felaketin sıradanlığına" evrildi. Sontag, Başkalarının Acısına Bakmak eserinde bizleri uyarır: Ekranlarımızdan akan felaket görüntüleri, bizi her şeyden haberdar ediyor ama hiçbir şeyi gerçekten hissetmemize izin vermiyor. Bir savaşın dramını, bir açlık krizini ya da gelir dağılımındaki o korkunç adaletsizliği sadece birer "seyirlik nesne" olarak tüketiyoruz. Bilgiye sahibiz; kimin nerede öldüğünü, kimin ne kadar yoksullaştığını biliyoruz. Fakat bu kuru bilgi, bizi harekete geçirecek o derin bilgeliğe dönüşmüyor.

Bilgi, "ne olduğunu" bilmektir; bilgelik ise "ne yapılması gerektiğini" kavramak ve o bilgiyle bir vicdan inşa etmektir. Teknoloji bizi enformasyon zengini yaparken, bilgelik fukarasına dönüştürdü. Teknolojinin hızına yetişemeyen kitleler sistemin dışına itilirken, bizler o hıza yetişen şanslı azınlık olarak bu dışlanmışlığı bir "doğa kanunu" gibi izliyoruz. Oysa bilgelik, en öndekinin hızını değil, en arkadakinin mahcubiyetini dert edinmektir.

Gelir dağılımındaki adaletsizlik, sadece rakamların değil, duyguların da bölündüğünü gösteriyor. Bir yanda dijital geleceği kurgulayanlar, diğer yanda bu geleceğin içinde kendine yer bulamayan sessiz yığınlar... Felaketleri sıradanlaştıran şey, işte bu kopukluktur. Sontag’ın dediği gibi, acı bir görsele dönüştüğünde insanlığımızdan bir parça daha eksiliyor.

Düşünmemek ve hissetmemek, kötülüğün en kolay yoludur. Bilgiye donanmış ama bilgeliği ıskalamış bir toplum, en gelişmiş araçlarla en ilkel adaletsizlikleri üretmeye devam eder.