EKONOMİDE HEDEFLERE ULAŞILABİLİR Mİ?

Orta Vadeli Program (OVP) açıklandı. OVP, Türkiye’nin üç yıllık hedeflerinin her yıl yeniden belirlendiği bir ekonomik programdır. Programın inandırıcılığı, özel sektöre yol gösterici, kamuya ise temel rehber olarak emredici bir niteliğinden kaynaklanır. Kamuda planlamanın temel başarısı, hedeflere ulaşılması ile mümkündür. Türkiye’de kalkınma planları 1980’lerden bu yana hiçbir zaman hedeflerine ulaşmadı. OVP ise 2020 sonrası dönemde hedefleri tutturmada çok da başarılı değil.

2027-2029 yıllarının hedeflerini içeren Orta Vadeli Program ile belirlenen hedefler incelendiğinde; 2026 yılının sonunda büyüme hedefi %3,3, işsizlik oranı %8,1, Brent petrol varil fiyatı 88,0 dolar, TÜFE enflasyon tahmini %28,4 oranındadır. Hedefler arasında gerçekleşmesi muhtemel en temel gösterge büyüme rakamıdır. Türkiye’nin ekonomik büyüme oranı, uluslararası piyasalarda jeopolitik risklerin yüksek olması ve iç piyasadaki yüksek enflasyonla mücadele programının fren etkisine rağmen makul bir orandır. Ayrıca OECD ve IMF gibi uluslararası kurumların büyüme tahminleri de bu durumla paraleldir. Sanayideki durgunluk ve aksaklıklara rağmen tarım, turizm ve diğer sektörler sayesinde %3 seviyesinde büyümenin gerçekleşmesi muhtemeldir. %8,1 seviyesindeki işsizlik oranının ise yakın bir olasılıkla gerçekleşmesi mümkündür. Fakat hedefler arasında yer almayan atıl iş gücü %28-30 aralığında devam edeceği ve yüksek öğretimli nüfusun işsiz kalmayı tercih ettiği ortam değişmeden süreceği için istihdam piyasasında iyileşme yönünde bir değişim gerçekleşmeyebilir. Çünkü yüksek enflasyon, sıkı para politikası ve jeopolitik riskler ekonomide genişlemeyi olumsuz etkilemektedir.

Brent petrol hedefi ise gerçekleşmesi en zor hedeflerden birisi. 28 Şubat 2026’da başlayan ABD/İsrail ile İran savaşı nedeniyle kapanan Hürmüz Geçidi'nin sorunları çözülemiyor ve savaş riski ortadan kalkmadığı için petrol fiyatlarının 90 ile 100 dolar arasında gerçekleşmesi daha yüksek bir ihtimaldir. Dolayısıyla gerçekleşmesi en zor hedeflerden birisi de TÜFE enflasyon hedefidir. Yüksek petrol fiyatları, eğitim ve gıda fiyatları ile konut kiralarında devam eden artışlar nedeniyle enflasyonun %32 ile %35 arasında gerçekleşmesi daha olağandır. Enflasyon riski, ekonomiyi  para  politikası zorunlulukları ve durgunluk riski içerisinde bir açmaza sürüklemektedir.

OVP’nin öngörüleri arasında doğrudan yer almasa da önemli göstergelerden birisi de dolar kurudur. 2027 yılında ortalama dolar kuru 56,1 TL olarak belirlenmiştir. Belirlenen kur seviyesinin küresel piyasalardaki gelişmelere bağlı olarak daha yüksek bir seviyede gerçekleşmesi mümkündür. Bu konuda TL’nin aşırı değerli olduğu şikâyetleri ve MB tarafından dolaylı müdahalelerle yönetilen bir kur sisteminin yüksek maliyetleri nedeniyle 2027 yılının sonunda kurun 65 TL üzerinde fiyatlanması daha mümkün görünmektedir.

Orta Vadeli Plan'ın hedeflerinin tutturulması temennisiyle; özellikle maliyet kaynaklı enflasyon baskılarının ve jeopolitik risklerin bu hedeflerin gerçekleşmesinde engel teşkil edeceği gerçeğini politika yapıcıların dikkate alması gerekir