19 Kasım 2026
  • Antalya15°C

COP31 KIRK SATIR MI KIRK KATIR MI?

IŞIK YARGIN

19 Kasım 2026 Perşembe 12:35

COP31 alanında yalnızca resmî oturumları, uzman sunumlarını ve ülkelerin açıklamalarını görmüyoruz. WWF gibi uluslararası doğa koruma kuruluşlarından çevre aktivistlerine, sivil toplum temsilcilerinden gençlere kadar pek çok kişi alanda, koridorlarda ve sanat etkinliklerinde kendi sözünü söylemeye çalışıyor.

Kimi iklim krizinin geldiği noktayı anlatıyor, kimi doğanın tahribatına dikkat çekiyor, kimi de COP toplantılarının kendi içindeki çelişkilerini sorguluyor. Protestolar, sanat çalışmaları, söyleşiler ve farklı etkinliklerle verilen mesajların ortak noktası ise aynı: Doğayı korumak için artık daha fazla söz değil, daha fazla eylem gerekiyor.

Bu çabaların dikkat çekici yönlerinden biri de çevre savunucularının mücadelelerini dijital dünyanın olanaklarıyla güçlendirmesi. YouTube yayınlarından sosyal medya platformlarına kadar pek çok araç, iklim krizine ilişkin bilgiyi yaymak, kamuoyu oluşturmak ve daha geniş kitlelere ulaşmak için kullanılıyor.

Tam da bu noktada, COP31’in gündemindeki çevre sorunlarıyla yapay zekâ ve dijitalleşme arasındaki bağlantı görünür hâle geliyor. Doğayı korumak, kaynakları daha verimli kullanmak ve iklim krizine çözüm üretmek için teknolojiye ihtiyaç duyuyoruz. Ancak kullandığımız teknolojinin de doğa üzerinde bir maliyeti var.
Kırk satır mı? Kırk katır mı?

Yaman çelişkinin savrulmaları ile yapay zekânın ve dijitalleşmenin gelecekteki rolünü yalnızca sundukları fırsatlar üzerinden değil, yarattıkları çevresel etkiler üzerinden de değerlendirmemizi yapalım.

COP31 sürecini ele aldığım bu yazı dizisinde önceliğim, Antalya’da gerçekleşen uluslararası buluşmayı yalnızca anlatmak değil; iklim değişikliğinin hayatımıza, ekonomimize, kentimize ve geleceğimize etkileri konusunda farkındalık yaratmak oldu. Çünkü böylesine önemli bir organizasyonun ardından geriye yalnızca fotoğraflar, toplantılar ve açıklamalar kalmamalı. Konuşulanları sorgulamak, eksikleri görmek ve kendi sorumluluklarımızı hatırlamak da bu sürecin bir parçası.

Bu sorumluluk alanlarından biri de yeşil dönüşümün teknolojik boyutunu doğru anlamak. Yeşil dönüşümü dijitalleşmeden ve yapay zekâdan bağımsız düşünemeyiz.

Bir tarım işletmesinin su ihtiyacını daha doğru hesaplaması, bir otelin enerji tüketimini optimize etmesi, bir fabrikanın kaynak kullanımını izlemesi veya bir kentin iklim risklerini önceden öngörebilmesi dijital teknolojiler ve yapay zekânın sunduğu olanaklarla mümkün olabilir.

Antalya gibi turizm, tarım ve hizmet sektörlerinin iç içe geçtiği bir kentte bu teknolojiler yalnızca verimlilik artışı anlamına gelmiyor. Su kaynaklarının korunması, enerji maliyetlerinin azaltılması, karbon ayak izinin düşürülmesi ve ekonomik sürdürülebilirliğin sağlanması açısından da önemli fırsatlar sunuyor.

Ne var ki bu fırsatları değerlendirirken teknolojinin kendisini çevresel etkilerden bağımsız bir çözüm olarak görmemeliyiz. Çünkü her teknolojik çözüm, üretiminden kullanımına kadar uzanan süreçte yeni kaynak ihtiyaçları ve yeni maliyetler yaratabiliyor.

Yapay zekâ sistemlerinin çalışması için büyük veri merkezlerine ihtiyaç duyuluyor. Bu merkezler yüksek miktarda elektrik tüketiyor. Sunucuların soğutulması için önemli miktarda su kullanılıyor. Çiplerin ve teknolojik donanımların üretimi doğal kaynak tüketimini artırırken, hızla yenilenen cihazlar elektronik atık sorununu büyütüyor. Enerjinin fosil yakıtlardan sağlanması ise karbon salımını artırıyor. Bütün bu sorun alanlarını COP31 başlamadan öğrenmiştik yani 
doğayı korumak için geliştirdiğimiz teknolojiler, kontrolsüz büyüdüklerinde doğa üzerinde yeni bir baskı oluşturabiliyor. Çözüm olarak gördüğümüz araçların da iklim krizini derinleştirmemesi için bütün yaşam döngülerini hesaba katmamız gerekiyor.

COP31 kapsamında 16 Kasım’da açıklanan Antalya Yapay Zekâ Taahhüdü de bu gerekliliğe dikkat çekiyor. Yapay zekânın iklim mücadelesinde kullanılması kadar kendi enerji ve su tüketiminin azaltılması, çevresel etkilerinin ölçülmesi, donanımların yeniden kullanılması ve sürdürülebilir altyapılarla geliştirilmesi de gündeme taşınıyor.

Bu yaklaşım, yapay zekâyı yalnızca sonuçları üzerinden değil, üretim ve kullanım süreçleriyle birlikte değerlendirmesi bakımından önemli. Ancak bir taahhüdün gerçek değerini belirleyen, açıklanması değil; uygulamaya geçirilmesi, sonuçlarının izlenmesi ve kamuoyuna karşı hesap verebilir olmasıdır.

Bu nedenle teknolojik gelişmenin her aşamasını ilerleme, her dijitalleşme adımını da çevre dostu dönüşüm olarak kabul edemeyiz. Bir sorunu çözerken başka bir sorun yaratıyorsak, ortada henüz gerçek bir sürdürülebilirlik başarısı yoktur.

Burada belirleyici olan, teknolojinin ne kadar geliştiği değil, hangi amaçla ve hangi sorumlulukla kullanıldığıdır. Bu soru bizi doğrudan insanın gelecekteki rolüne götürüyor.

Yapay zekâ bazı işleri devralabilir, üretim süreçlerini değiştirebilir, yeni meslekler ortaya çıkarırken bazı meslekleri de dönüştürebilir. Gelecekte yalnızca belirli programları kullanabilmek yeterli olmayacak. Analitik düşünme, yaratıcılık, problem çözme, iletişim, iş birliği ve değişime uyum sağlama becerileri çok daha değerli hâle gelecek.

Çünkü çevresel maliyetleri gözeten bir teknoloji politikası yalnızca mühendislik bilgisiyle kurulamaz. Teknolojiyi anlayan ama insanı unutmayan; veriyi okuyabilen ama etik sorumluluk taşıyan; yenilik geliştiren ama doğanın sınırlarını gözeten insanlara ihtiyacımız var.

İnsanı yalnızca üretim sürecinin bir parçası, verimlilik hesabının bir değişkeni veya ekonomik bir maliyet unsuru olarak görmeye başlarsak önemli bir şeyi kaybederiz.

İnsan yalnızca üreten, tüketen ve rekabet eden bir varlık değildir. Sorgulayan, değer yaratan, vicdanıyla karar veren ve geleceğe karşı sorumluluk taşıyan bir varlıktır.

Bu nedenle COP31’in Antalya’da gündeme taşıdığı iklim hedeflerini hayata geçirebilmek de yalnızca teknolojik yatırımlarla mümkün değil. Bu hedefleri anlayan, uygulayabilen ve geliştirebilen nitelikli insan kaynağına ihtiyacımız var.

Özellikle gençleri geleceğin mesleklerine hazırlamak, onlara yalnızca bugünün iş ilanlarında aranan nitelikleri kazandırmak olarak görülmemeli. Değişen koşullar karşısında yeniden öğrenebilen, farklı alanlara geçebilen, teknolojiyi üretime dönüştürebilen ve kendi çözümlerini geliştirebilen bireyler yetiştirmek asıl hedef olmalı.

Bu hedefe ulaşmak için üniversitelerin, meslek kuruluşlarının, özel sektörün, STK’ların ve kamu kurumlarının ortak sorumluluk üstlenmesi gerekiyor. Eğitim ile iş dünyası arasındaki mesafeyi azaltmak, gençleri henüz öğrenciyken gerçek sorunlarla buluşturmak ve girişimcilik kültürünü desteklemek artık bir tercih değil, zorunluluk.

Bu ortak sorumluluğun yerel düzeyde karşılık bulması da büyük önem taşıyor. Çünkü COP31’de konuşulan iklim hedefleri, ancak kentlerin kendi kapasitesi ve aktörleriyle hayata geçirilebilir. Bunun için Antalya ve Batı Akdeniz Girişimcilik Ekosisteminin güçlü aktörleri olarak sahadayız.

Gençleri yalnızca teknoloji tüketicisi olarak değil, teknoloji geliştiren, sorgulayan ve toplumsal fayda üreten bireyler olarak yetiştirmek için iş birlikleri yürütüyoruz. ETKİM ve MEB’in COP31 sürecinde Türkiye’nin 22 ilinden liseli gençlerle teknoloji odaklı iş fikirleri geliştirmeleri amacıyla düzenlediği kampta, iş dünyası olarak güçlü bir destekle gençlerle bir araya geldik.

Bu tür çalışmalar, yapay zekâ ve dijital teknolojilerin yalnızca büyük şirketlerin ya da uzmanların alanı olmadığını gösteriyor. Gençlerin de kendi kentlerinin ve ülkelerinin sorunlarına teknoloji temelli çözümler geliştirebileceği bir ortam oluşturuyor.

Çünkü yerel aktörler olarak geleceğin en önemli becerilerinden birinin, henüz var olmayan bir mesleğe gençleri hazırlayabilmek olduğuna inanıyoruz. Bu beceri, yalnızca iş gücünün geleceği açısından değil, yeşil dönüşümün toplumsal olarak sahiplenilmesi açısından da belirleyici olacak.

Peki, yeşil dönüşümün gerçek kazananı kim olacak?

En yeni teknolojiyi kullananlar mı? En fazla yatırımı yapanlar mı? Yapay zekâ sayesinde en yüksek verimliliğe ulaşanlar mı? Yoksa teknolojiyi insanın yaşam kalitesini yükseltmek, doğayı korumak ve toplumsal refahı artırmak için kullanabilenler mi?
Elimizde iki ucu keskin bir bıçak tutuyoruz vakıa; Benim yanıtım açık: Yeşil dönüşümün kazananı, teknolojiyi insan ve doğa yararına dönüştürebilen toplumlar olacak.

Bu nedenle Antalya’nın COP31 sürecinde ortaya koyacağı en kalıcı kazanımlardan biri yalnızca iklim hedefleri ve yatırım projeleri değil, bu dönüşümü gerçekleştirecek insan kaynağını yetiştirebilen bir kent olabilmesi olmalı.Benim için en önemli hedef bu. Hedef kitle sadece gençler mi? Onlara yön vermek sorumluluğundaki yetişkinler de yeni şartlarla hızlı uyum sağlamak için eğitimin içinde olmalı.

COP31 yarın sona eriyor. Ancak iklim krizi, doğanın tahribatı, su ve enerji kaynaklarının korunması, kentlerin geleceği ve teknolojinin sorumluluğu yarın sona ermeyecek.

Tam tersine, COP31’in ardından bu başlıkların her biri yerel kararların, yatırımların, eğitim politikalarının ve günlük yaşam tercihlerinin konusu olmaya devam edecek. Bu nedenle kendimize sormamız gereken soru şu: Bu buluşmada neleri konuştuk, neleri başardık ve bundan sonra ne yapacağız?

Teknolojinin gelişmesini durduramayız. Ancak onun hangi yönde gelişeceğine, hangi değerlerle yönetileceğine ve kimin yararına kullanılacağına ilişkin söz söyleme sorumluluğumuz var.

Yapay zekâ düşünebilir, hesaplayabilir ve analiz edebilir. Ama nasıl bir dünyada yaşamak istediğimize ve gelecek kuşaklara nasıl bir dünya bırakacağımıza karar verecek olan yine insandır.

Geleceği yalnızca daha akıllı makinelerle değil, insanın kendisini de makineleştirecek vahşi kapitalist tuzaklara düşmeden  daha bilinçli, daha sorumlu ve doğayla barışık hedefleri gerçekleştirerek kurabiliriz.
Başarabilecek miyiz?

Bu yazı toplam 280 defa okunmuştur.
Yorumlar