BİR MEMLEKETİ KENDİ İNSANINA AÇMAK

Atamıza minnet ve şükranla…

Tuzla İçmeleri’nde görev yaptığım yıllarda tesisin tarihini incelerken Büyük Otel’in yanı başında bir revirle personel yatakhanesinin de bulunduğunu öğrendim. Cumhuriyet henüz üç yaşındayken Atatürk’ün imzasını taşıyan bir kararla Tuzla’daki maden suyunun işletilmesinin önü açılmıştı. Sonradan kurulan tesiste misafire oda, o odayı hazırlayan personele de yatacak yer ayrılmıştı. Aradan neredeyse bir asır geçti. Biz bugün hâlâ turizm emekçisinin nerede kalacağını konuşuyoruz.

Bu 10 Kasım’da Atatürk’ü, ömrümün büyük bir bölümünü verdiğim turizm üzerinden anmak istiyorum. Tuzla’daki o yatakhane bana Cumhuriyet’in neyi gözettiğini anlatıyor. Aynı anlayışın izini bir kaplıcaya giden yolda da, halkın denize girdiği kıyıda da sürmek mümkün.

Atatürk, cephede kazanılan istiklâlin iktisatta da bir karşılığı olmasını istedi. Osmanlı’nın son döneminde yabancı şirketlere imtiyazla bırakılmış demiryollarının millîleştirilmesi, Türk milletinin kendi memleketinde söz sahibi olma iradesinin bir parçasıydı. Demiryolu Sivas’a ulaştığında bu iradenin gündelik hayattaki karşılığı da görüldü. Haritada birbirine yakın duran iki şehir, birinden ötekine gidip gelmek kolaylaştığında gerçekten yakınlaşır. Bunu turizmciler iyi bilir.

Yalova’da kaplıcaya otel yaptırılırken İstanbul’dan gelecek yolcunun vapuru, iskeleden Termal’e çıkacağı yol ve tesisin suyu birlikte düşünüldü. Atatürk, Bursa’da Çelik Palas’ın gelişmesine belediye de omuz versin diye şirketteki şahsi hissesini belediyeye bırakmak istediğini yazdı. Florya’da ise bana sorarsanız semtin fahri elçisiydi. Deniz Köşkü’nde İngiltere Kralı’nı ağırladı, aynı kıyıda halkın arasında denize girdi. Bugün bir aile kendi şehrinde denize girmek için önce giriş ücretini hesaplıyorsa Florya’daki o fotoğrafın bize hâlâ söyleyecek sözü var.

İnsan bir şehri bazen müzesinden önce çarşısında, lokantasında, önüne konan bir tabakta tanır. Atatürk’ün kurduğu ve daha sonra Hazineye bağışladığı Orman Çiftliği, modern tarım ve hayvancılığın uygulandığı, başkentin gıda ihtiyacına katkı sağlayan ve Ankaralının gidip gezebildiği bir yerdi. Ankara Palas’ın sofralarında da genç Cumhuriyet yabancı devlet konuklarını kendi başkentinde ağırlıyordu. Bugün Türk mutfağını dünyaya anlatırken o sofrayı kuran üreticinin emeğine de yer vermeliyiz. Misafirin önüne koyduğumuz tabağın hikâyesi tarlada başlar.

Cumhuriyet’in ilanından kısa süre sonra, Atatürk’ün himayesinde ve Reşit Saffet Atabinen’in öncülüğünde Türk Seyyahin Cemiyeti kuruldu. Bugünkü Turing’in temelini atan cemiyet, haritalar ve gezi rehberleri hazırladı, yolcunun sınırda ve gümrükte karşılaştığı güçlüklerle uğraştı. Daha devletin kuruluş işleri sürerken memleketi gezecek insanın eline bir harita vermeyi de düşünmüşler.

1926’da Karadeniz Vapuru’nu yüzer fuara çevirdiler. Gazi, Mudanya’da vapura çıkıp sergiyi gezdi. Türk halısını, tütününü, memleketin türlü ürününü gemiye yüklediler. Cumhurbaşkanlığı Orkestrası’nı da yanlarına alıp Cezayir’den Londra’ya, Amsterdam’dan Helsinki’ye liman liman dolaştılar. Yıllarca fuarcılık yaptım. Karada bir fuar kurmanın zahmetini bilirim. Onlar savaştan yeni çıkmış bir memleketin sergisini vapura kurup dünyaya götürdüler. Cumhuriyet daha üç yaşını doldurmamıştı.

Atatürk, Aspendos’a gittiğinde antik tiyatronun onarılmasını ve yeniden kullanılmasını istedi. Konya’dan İsmet Paşa’ya çektiği telgrafta harap durumdaki Selçuklu eserlerine dikkat çekti, arkeolog yetiştirilmesini istedi. Roma tiyatrosuna da Selçuklu medresesine de bu vatanın emaneti gözüyle baktı. Bugün Sivas’ta kongrenin toplandığı liseye, Erzurum’da Gazi’nin kaldığı konağa bir misafirle girdiğinizde Millî Mücadele’yi yaşandığı yerde anlatabiliyorsunuz. O odalarda bir an durmanın insana anlattığı şeyi bazen bir sayfa tarih kitabı anlatamıyor.

1933’te bugünkü Türk Hava Yollarının temelini oluşturan devlet işletmesi beş uçakla sivil hava taşımacılığına başladığında Anadolu’nun kimi yollarında geçmiş yüzyılların, âdeta Orta Çağ’ın mirası olan deve kervanları hâlâ yük taşıyordu. Aynı memlekette Türk Tayyare Cemiyeti kuruldu, Kayseri’de uçak fabrikası açıldı, pilot yetiştirildi. Atatürk, Meclis kürsüsünde ticari hava taşımacılığının güvenli ve düzenli yürütülmesini istedi. Bugün bilet alırken kalkış saatine bakıp geçiyoruz. Deve kervanlarının hâlâ yük taşıdığı bir ülkede o saati bir uçuş tarifesine yazabilmek için nelerin başarılması gerektiğini pek düşünmüyoruz.

Mustafa Kemal Atatürk, Osmanlı Devleti’nin türlü sebeplerle ıskaladığı sanayi devriminin açtığı mesafeyi kapatmak için çalıştı. Zaferden sonra ömrünün kalanını rahat içinde geçirebilirdi. Bir fabrika daha açılsın, demiryolu bir şehre daha ulaşsın, bir Türk genci daha yetişsin diye gecesini gündüzüne kattı. Sağlığını bu memleket uğruna bozuk para harcar gibi harcadı.

Benim için milliyetçilik vatan sevgisidir. Turizmde bu sevginin karşılığını kendi işimize bakarak görebiliriz. Dünyaya övünerek gösterdiğimiz kıyıda kendi halkımıza yer var mı? Misafire gururla sunduğumuz sofrayı kuranlar, o sofranın getirdiği refahtan payını alıyor mu? Tuzla’daki o yatakhane aklıma her geldiğinde aynı soruyu soruyorum. Misafirin odası hazır. Peki, o odayı hazırlayan insan bu gece nerede kalacak?

Aziz Atatürk, bu memlekete adadığın ömrü saygıyla, yaptıklarını minnetle, seni hasretle anıyoruz.